Geïnspireerd door het artikel van Johan Leupen in het FD https://fd.nl/economie-politiek/1226698/niet-de-overspannen-werknemer-maar-zijn-baas-is-het-probleem schreef ik mijn vorige blog over werkstress over de structuur en de verantwoordelijkheid van diegenen die deze structuur bepalen. Een perspectief dat in het geweld van de week van de werkstress minder vaak aan bod kwam. De hulpverlener heeft niet de moed om machthebbers aan te spreken want zij zijn immers ook zijn opdrachtgever. De reacties van mensen met macht en invloed op dit standpunt liepen uiteen van verontwaardiging tot relativerend begrip. Vaak werd wederom gewezen op de verantwoordelijkheid van het individu. Op zich is dat ook juist. Er is niet maar één oorzaak. Dus laten we hier naar het individu, naar jou, kijken.

Stel jij wilt een risico analyse maken van jouw persoonlijk kwetsbaarheden, los van omgevingsfactoren. Wat zou je dan moeten observeren? In mijn praktijk kom ik vaak twee valkuilen tegen die kwetsbaar maken voor burn-out. De een is perfectionisme en de ander zelfopoffering.

Met zelfopoffering wordt een overmatige gerichtheid op anderen bedoeld. Op je werk is waarschijnlijk het volgende gebeurd: jij bent diegene die op impopulaire tijden werkt, saaie karweitjes opknapt, niet assertief bent. Je omgeving raakt gewend aan het idee dat dit voor jou prima is. Maar dat is het niet, want jij verwacht dat er een keer ‘iets terug komt’ maar dat komt niet. En jij uit je wensen en gevoelens niet. Ook niet jouw groeiende onbehangen over het gebrek aan waardering niet. Waarschijnlijk speelt iets vergelijkbaars in je privé leven. Jij cijfert jezelf weg en je partner weet niet beter.

Perfectionisme is de lat hoog leggen, veeleisend zijn, constant zien wat niet goed is, bij anderen en bij jezelf. Voor jou zijn jouw hoge eisen normaal, jij ervaart deze helemaal niet als veeleisendheid. Anderen wel. Je wordt als lastig gezien, dwangmatig, pietluttig, precies, en soms zelf als narcistisch. Dat laatste kan komen doordat jij andere mensen gaat verbeteren en corrigeren. Dat kan de indrukken wekken dat jij uit de hoogte doet.

Wat anderen niet zien, is dat jij voor jezelf nóg veel strenger en meedogenlozer bent. Dezelfde hoge normen en eisen pas je rücksichtslos op jezelf toe. Je lijdt buitenproportioneel onder onvolkomenheden en fouten. Je bent en blijft bezig met de laatste puntjes op de i, je vindt het belangrijker om alles op orde te hebben dan samen te zijn met anderen. Je hebt nooit tijd en ervaart altijd druk, het is nooit af, nooit klaar.

Als je een van deze twee kenmerken hebt dan ben je, enigszins afhankelijk van de mate waarin, vatbaar voor een burn-out. Heb je beide in ernstige mate, dan loop je een serieus risico. Samengevat:

In jezelf voel je: Signalen uit je omgeving:
Zelfopoffering Lang wensen en gevoelens onderdrukken, dan ingehouden wrok Je krijgt geen of te weinig waardering, je wordt niet gezien
Perfectionisme Hoge eisen leiden tot onvrede, boosheid, lichamelijke klachten Men vindt je lastig, arrogant, dwars, een zeur

Wees eerlijk tegen jezelf, vraag faire feedback uit je omgeving en mocht je aan zelfopoffering en/of perfectionisme lijden, zoek dan hulp bij het afbreken van deze valkuilen. Bijvoorbeeld bij mij